Isikhangiso
Isikhangiso – skrolela phansi


UNgqongqoshe Wezezimali, uMnu. Enoch Godongwana, umema abantu baseNingizimu Afrika ukuthi babelane ngeziphakamiso zabo ngeSabelomali sika-2026.
UNgqongqoshe uGodongwana uzokwethula iNkulumo yeSabelomali sikaZwelonke ngomhlaka-25 kuNhlolanja 2026. Ukwabiwa kwesabelomali kuhlose ukulinganisela phakathi kokukhulisa umnotho nokusekela abasengozini phakathi kwezinsizakusebenza ezimbalwa. Abantu kuze kube manje sebethumele imibono mayelana nalokhu:
-
- umnotho kanye nezimali 91
- ukusetshenziswa kukahulumeni 801
- ukubhekana nokuntuleka okukhulu kwesabelomali 63
- ukuzinzisa ezezimali ze-SOE 72
- ukutshalwa kwezimali kwamandla namanzi 124
- izimali zentela 64
- ukusimama kwezikweletu 38
- izimali zikamasipala 95
- Konke okungenhla 2364
- nezinye 184
- akukho ukukhathazeka 4
chofoza isixhumanisi ukuze uthole ulwazi olwengeziwe, noma skrolela phansi ukuze ubeke izwi lakho
Veza uvo lwakho - hlela isabelomali
Izinkinga eziphezulu
Okuqukethwe: Ukukhula okwamanje kulindelwe ku-1.6% ngo-2026. Izazi zomnotho ngokuvamile ziyavuma ukuthi sidinga u-5%+ ukuze sinciphise kakhulu ukungasebenzi.
Umbuzo Wocwaningo: Njengoba izinga lokukhula eliphansi lamanje liphansi, yiluphi ushintsho olulodwa lwenqubomgomo olungakhuthaza amabhizinisi ukuthi atshale imali futhi adale imisebenzi eNingizimu Afrika ngempumelelo?
Okuqukethwe: Ngaphezu kuka-60% wezindleko ezingezona ezenzalo ziya “kuMholo Wezenhlalakahle” (Imfundo, Ezempilo, Izibonelelo Zomphakathi). Kodwa-ke, umphakathi uvame ukugqamisa “izindleko ezichithayo” (ezokuphepha ze-VIP, amakhabethe agcwele).
Umbuzo Wocwaningo: Uma bekufanele ushintshe u-5% wesabelomali samanje usuka komunye umnyango uye komunye, ubungawuthathaphi, futhi kufanele uye kuphi?
Okuqukethwe: Sisebenzisa imali engaphezu kwaleyo esiyitholayo, sigcwalisa igebe ngemali mboleko. Isikweletu singaba ngu-4.6% we-GDP.
Umbuzo Wocwaningo: Ukuze kuvalwe igebe lesabelomali, ingabe uhulumeni kufanele agxile kakhulu ekunciphiseni izindleko zamanje noma ekutholeni izindlela ezintsha zokukhulisa imali engenayo ngaphandle kokukhulisa intela?
Okuqukethwe: Ukuxhaswa kwezinhlangano ezifana ne-Eskom ne-Transnet kubize abakhokhi bentela amakhulu ezigidigidi.
Umbuzo Wocwaningo: Ingabe uhulumeni kufanele aqhubeke nokusiza ngezimali ama-SOE abhekene nezinkinga, noma kufanele yini lezi zinhlangano zidingeke ukuthi zithole abalingani bomkhakha ozimele ukuze ziqhubeke nokusebenza?
Okuqukethwe: Kulo nyaka, ukugxila kuye kwanda kwafaka phakathi amanzi. Ukugcinwa kwemisebenzi engemuva kwengqalasizinda yamanzi manje kubhekwa njengengozi yezomnotho "yezinga lokuqala" kanye namandla.
Umbuzo Wocwaningo: Yini okufanele ibe yinto eza kuqala ekuxhasweni ngezimali kwengqalasizinda: ukwakha amaphrojekthi amasha amandla avuselelekayo noma ukulungisa izinhlelo zamanzi nezokuhlanzeka zikamasipala ezikhona?
Okuqukethwe: Intela Yengeniso Yomuntu Siqu ingumthombo omkhulu wemali engenayo. “Ukudonswa kwezimali” (hhayi ukulungisa amabhrekhi entela ngenxa yokwehla kwamandla emali) kuvame ukushaya kakhulu abantu abasezingeni eliphakathi.
Umbuzo Wocwaningo: Yikuphi ukulungiswa kwentela okungasiza kakhulu umndeni wakho noma ibhizinisi lakho: ukwehliswa kweNtela Yengeniso Yomuntu Siqu, iholidi le-VAT ezintweni ezibaluleke kakhulu, noma izikhuthazo zentela yenkampani zokuqasha?
Okuqukethwe: Njengoba sixoxile, inzalo yesikweletu (R434.9bn) ingenye yezinto zesabelomali ezikhula ngokushesha.
Umbuzo Wocwaningo: Njengoba izinkokhelo zenzalo ezikweletini sezidlula isabelomali sezempilo, uthini 'icebiso' lakho kuNgqongqoshe ukuze avimbele izwe ukuthi lingaweli ogibeni lwezikweletu?
Okuqukethwe: Omasipala abangaphezu kwengxenye baseNingizimu Afrika babhekwa “njengezimo eziphuthumayo zezimali,” kanti kunezigidigidi zezikweletu ezingaqoqwanga.
Umbuzo Wocwaningo: Isabelomali Sikazwelonke singabasekela kanjani kangcono omasipala: ngokusebenzisa izibonelelo eziqondile noma ngokuphoqelela imiphumela eqinile yokuphathwa kabi kwezezimali?

