ISIFINYEZO
''ukulimala' ' kusho noma yikuphi ukulimala ngokomzwelo, ngokwengqondo, ngokomzimba, kwezenhlalo noma kwezomnotho;
- Izinjongo zoMthetho
- (A) zifezekise izibopho zeRiphabhulikhi mayelana nokubandlulula nokungabekezelelani njengoba kuhlongozwe kumathuluzi omhlaba;
- (B) ahlinzekele ukushushiswa kwabantu abenza amacala okukhulunywe ngawo kulo Mthetho futhi ahlinzeke ngezigwebo ezifanele;
- (C) ukuhlinzekela ukuvimbela ubugebengu obunenzondo nenkulumo enenzondo;
- (D) ukuhlinzekela ngezinyathelo zokuqinisa umthetho;
- (E) ukuhlinzekela ukuqaliswa okudidiyelwe, ukusetshenziswa kanye nokuphathwa kwalo Mthetho;
- (f) ukulwa nokwenziwa kobugebengu obunenzondo nenkulumo enenzondo ngendlela ehlelekile; futhi
- (g) qoqa futhi urekhode idatha ngobugebengu obunenzondo nenkulumo enenzondo.
Icala lenkulumo enenzondo
(a) Noma yimuphi umuntu ngamabomu ashicilele, asabalalise noma akhulumele noma yini noma axhumane nomuntu oyedwa noma ngaphezulu ngendlela engahunyushwa ngokufanelekile ukuze ibonise inhloso ecacile—
- (I) ibe yingozi noma ibangele ukulimala; noma
- (ii) akhuthaze noma abhebhethekise inzondo
ngokusekelwe esizeni esisodwa noma ngaphezulu kwezilandelayo:
(aa) ubudala;
(bb) ubu-albinism;
(cc) ukuzalwa;
(dd) umbala;
(ee) isiko;
(ff) ukukhubazeka;
(gg) imvelaphi yobuzwe noma yenhlalo;
(hh) ubulili noma ubunikazi bobulili;
(Ii) Isimo se-HIV;
(jj) ulimi;
(kk) ubuzwe, isimo sokuthuthela kwelinye izwe noma umbaleki;
(ll) uhlanga;
(Mm) inkolo;
(nn) ubulili, obuhlanganisa ubulili obuhlukile; noma
(hawu) ubulili,
unecala lenkulumo enenzondo.
(b) Noma yimuphi umuntu osabalalisa ngamabomu noma onikeza ukuxhumana kwe-elekthronikhi lowo muntu aziyo ukuthi kuyinkulumo enenzondo njengoba kucatshangelwe esigabeni (a) , ngokusebenzisa uhlelo lokuxhumana lwe-elekthronikhi—
- (i) okungafinyelelwa yinoma yiliphi ilungu lomphakathi; noma
- (ii) efinyeleleka, noma eqondiswe kumuntu othize ongathathwa njengomuntu oyisisulu senkulumo enenzondo,
unecala.
(c) Noma yimuphi umuntu obonisa ngamabomu noma yiluphi uhlobo lwezinto noma onikeza noma yiluphi ulwazi olukwazi ukudluliselwa futhi lowo muntu aziyo ukuthi luyinkulumo enenzondo njengoba kucatshangelwe esigabeni (a) , olutholakala, noma oluqondiswe kumuntu othize ongabhekwa njengesisulu senkulumo enenzondo, unecala lokwephula umthetho.
(2) Izinhlinzeko zesigatshana (1) azisebenzi maqondana nanoma yini eyenziwe njengoba kuhlongozwe esigatshaneni (1) uma yenziwa ngobuqotho ngesikhathi kuxoxwa—
(a) noma yikuphi bona fide ubuciko bobuciko, ukusebenza noma enye indlela yokukhuluma, ngezinga lapho ubuciko obunjalo, ukusebenza noma ukubonisa kungakhuthazi inzondo ehlanganisa ukugqugquzela ukulimaza, ngokusekelwe esizeni esisodwa noma ngaphezulu okukhulunywe ngaso esigatshaneni (1)(A);
(b) nanoma yiluphi uphenyo lwezemfundo noma lwesayensi; ukubika noma ukuphawula okunobulungiswa nokunembayo okuzuzisa umphakathi noma ekushicilelweni kwanoma yiluphi ulwazi, ukuphawula, isikhangiso noma isaziso, ngokuhambisana nesigaba 16(1) soMthethosisekelo weRiphabhulikhi yaseNingizimu Afrika, 1996; noma
(c) i bona fide ukutolika nokuguqulela abantu kwenye inkolo noma ukusekela noma iyiphi imfundiso yenkolo, inkolelo, imfundiso, imfundiso noma imibhalo, kuze kufike ezingeni lapho incazelo nokuguqula abantu kungayikhuthazi inzondo ehlanganisa ukugqugquzela ukulimaza, ngokusekelwe esizeni esisodwa noma ngaphezulu ezishiwo esigatshaneni ( 1)(A).
Icala lobugebengu benzondo
Ubugebengu obunenzondo yicala eliqashelwa ngaphansi kwanoma yimuphi umthetho, ukukhomishana kwawo ngumuntu okugqugquzelwa ukubandlulula noma ukungabekezeleli kwalowo muntu isisulu sobugebengu okukhulunywa ngabo ngenxa yesici esisodwa noma ngaphezulu kwezilandelayo noma izici ezicatshangwayo zohlukunyeziwe noma ilungu lomndeni wakhe noma ukuzihlanganisa kohlukunyeziwe, noma ukusekela, iqembu labantu abanezici ezishiwo:
- (A) ubudala;
- (B) ubucwebe; 30
- (C) ukuzalwa;
- (D) umbala;
- (E) isiko;
- (f) ukukhubazeka;
- (g) imvelaphi yobuzwe noma yenhlalo; 35
- (h) ubulili noma ubunikazi bobulili;
- (I) Isimo se-HIV;
- (j) ulimi;
- (k) ubuzwe, isimo sokuthuthela kwelinye izwe noma umbaleki;
- (l) umsebenzi noma ukuhweba; 40
- (M) ukuzihlanganisa noma ukugwetshwa kwezepolitiki;
- (n) uhlanga;
- (o) inkolo;
- (p) ubulili, obuhlanganisa ubulili obuhlukile; noma
- (q) ubulili. 45
(2) Noma yimuphi umuntu owenza ubugebengu obunenzondo unecala futhi uma elahlwa uzonikezwa isigwebo njengoba kuhlongozwe esigabeni 6(1).
(3) Noma yikuphi ukushushiswa ngokwemibandela yalesi sigaba kumele kugunyazwe uMqondisi wezokuShushiswa koMphakathi onegunya lokuphatha noma umuntu ajutshwe nguye.
